Mijn liefde voor vertellen - blog van onze leesspecialist Alet

In vroegere tijden, maar ook in andere culturen, was het vertellen van verhalen heel belangrijk. Het vertellen van sages en mythes was ‘ter leering ende vermaeck’, het delen van nieuws, wijsheden en geschiedenissen een vorm van opvoeding en onderwijs. Veel West-Afrikaanse landen hebben een rijke vertelcultuur, ook nu nog. Vertellers hebben hier een belangrijke functie en het beroep wordt van vader op zoon doorgegeven. In veel culturen heeft de verteller een hoge status en wordt hij gezien als de bewaker van de geschiedenis en belangrijke volksverhalen.

Bijna iedereen kan zich wel een juf of meester herinneren die zo goed kon vertellen. De vrijdagmiddag werd ingeruimd voor een vertelling over de vaderlandse geschiedenis of een ander vrij verhaal. Even hoefde je niet te leren of na te denken, je hoefde alleen maar te luisteren en mee te gaan in wat je hoorde. Even weg, even dromen. De zucht die de groep slaakt aan het einde van het verhaal laat zien dat ze weer terugkeren vanuit de droomwereld naar het nu. Helaas is dat tegenwoordig veel minder – ik ben bang dat er nog maar weinig écht verteld wordt op de basisschool. Hoe is dat toch mogelijk? Vertellen is een vorm van onderwijs die heel veel voordelen met zich meebrengt. Naast dat het samen naar een verhaal luisteren en zich zo met elkaar verbonden voelen bevorderend is voor de groepsvorming, is het goed voor de sociaal-emotionele ontwikkeling. Leerlingen kunnen zich spiegelen aan en zich inleven in een personage, ze leren reacties en emoties af te lezen uit de mimiek en uit het taalgebruik van de leerkracht. Het vertellen van een verhaal geeft ruimte aan de fantasie, je verbeeldingskracht wordt aangesproken en gestimuleerd. Als laatste is het natuurlijk enorm bevorderend voor de taalontwikkeling. Je kunt allerlei synoniemen en uitdrukkingen gebruiken binnen je vertelling, waardoor de woordenschat van kinderen wordt vergroot. En zonder uit te leggen wat jammerlijk, chagrijnig of gramstorig (heerlijk, die ouderwetse woorden) is, kun je met je mimiek, gebaren en intonatie toch laten zien wat het betekent.

En een verteller werd ik. In het klein, tijdens instructies van rekenen of spelling. Het kon dan zomaar gebeuren dat ik er een klein verhaaltje in meenam. Niet om bij weg te dromen, maar om even iets te creëren dat een leerling snapt. Maar ook in het groot. Heel wat werelden heb ik tot leven geroepen voor de klas, van Bijbelse taferelen en winterse wonderlandschappen tot gevechten op een VOC-schip en Beatrijs aanspoelend bij Kinderdijk. Maar ook in het heel groot, tijdens de kerst- en paasvieringen met de hele school en de ouders erbij. En ik vind het heerlijk! Twintig, dertig, honderd paar ogen die naar je opkijken en meegaan in wat jij vertelt. Als verteller heb je de regie. Het kletteren van zwaarden, het fluiten van de wind of de hitte van de woestijn, jij stuurt het. Vinden ze het te spannend? Neem even gas terug. Zie je dat ze verveeld raken? Dan slaat er in het verhaal ineens een deur dicht. Ze schrikken en zijn er weer bij. En aan het einde van het verhaal kun je, zonder dat zij het merken, weer een heel aantal taal- en leesdoelen afvinken. Ik heb liefde voor vertellen, maar meer nog: ik heb liefde voor de genietende luisteraar. Alsjeblieft, zullen we wat meer vertellen in de klas?