Actief Leren Lezen over jezelf: diversiteit in onze methode

Verhalen zijn heel belangrijk voor kinderen. Ze bieden een luikje naar een andere wereld, naar dingen die kinderen nog niet eerder hebben gezien, maar kunnen ook voor veel herkenning zorgen. Een balans tussen die twee zou mooi zijn. Helaas blijkt dat veel verhalen slechts een deel van de werkelijkheid laten zien. Sommige kinderen herkennen zichzelf bijna altijd, andere bijna nooit. Sommige kinderen krijgen te zien dat de wereld voor hen open ligt en ze kunnen worden wat ze willen, en andere kinderen niet.

Uit onderzoek blijkt dat Nederlandse kinderboekenuitgeverijen weinig diversiteit in hun fondsen hebben. Ook bij veel leesmethodes is dat het geval. Een kwalijke zaak, want het is goed om een breed wereldbeeld ontwikkelen én om helden te zien waar je jezelf aan op kunt trekken. Zonder diverse representatie krijg je een beperkt beeld van de wereld, waarin stereotypes en vooroordelen makkelijk blijven bestaan. Kinderen die zichzelf niet vaak genoeg op een positieve manier terugzien, kunnen daardoor zelfs een slecht zelfbeeld ontwikkelen.

Weinig kinderen van kleur in kinderboeken

Het is voor kinderen heel belangrijk om zichzelf terug te zien in de media, en wat ons betreft ook in hun leesmethode. In de realiteit zien we dat er voor veel kinderen sprake is van onderrepresentatie. Dat betekent dat de mate waarin deze kinderen voorkomen in boeken niet overeenkomt met de realiteit. Kort geleden bleek dat in de populaire Nederlandse prentenboeken van de afgelopen tien jaar slechts zestien procent van de personages van kleur is. Als het gaat om belangrijke personages ligt dat percentage zelfs nog lager. Dit terwijl in werkelijkheid bijna een derde van de schoolgaande kinderen in Nederland van kleur is. Daarbij is het ene kind van kleur natuurlijk het andere niet. Een boek over een Chinees-Nederlands meisje is geen representatie van een Marokkaans-Nederlands jongetje. Sommige kinderen zien zichzelf dus bijna nooit terug op papier.

Zelfcensuur bij de educatieve uitgeverij

Er zijn ook veel andere kinderen die in kinderboeken en leesmethodes weinig terugkomen. Denk aan kinderen met een handicap, kinderen met overgewicht of kinderen uit een niet-traditionele gezinssamenstelling. Vorig jaar werd in de NRC bericht dat zo’n beetje alle grote leesmethodes bepaalde onderwerpen censureren om tegemoet te komen aan de wensen van het bijzonder onderwijs. Hierdoor gebruiken, aldus het NRC, honderdduizenden kinderen in Nederland lesmateriaal dat “een vertekend en verarmd beeld van de realiteit” geeft. Het zal dan ook niet verbazen dat er geen lhbti+ personages voorkomen in de meeste leesmethodes.

Stereotypes en rolpatronen in kinderboeken

We hebben het net gehad over gebrek aan representatie. We zien daarnaast dat er in kinderboeken én bestaande leesmethodes vaak bepaalde rolpatronen terugkomen. Het is bijvoorbeeld nog steeds zo dat in veel kinderboeken mama het huishouden doet, terwijl papa aan het werk is. Ook subtielere stereotypes komen voor. Waar mama meestal streng en bezorgd is, is papa vaak vrolijk en impulsief. Meisjes in kinderboeken zijn vaak afwachtend en bezig met hun uiterlijk, jongens maken daarentegen meer avonturen mee.

Dit soort rolpatronen scheppen bij kinderen bepaalde verwachtingen over waar zij wel en niet goed in zijn en over wat “normaal” is. Een flink percentage jonge jongens vindt bijvoorbeeld dat ze stoer moeten zijn, hoewel jongens die dit vinden vaak minder gelukkig zijn dan jongens die dit niet vinden. Veel meisjes denken dat ze ongeschikt zijn voor carrièrevelden waar veel mannen werken, zoals de bètawetenschappen. Zodra meisjes vrouwelijke rolmodellen in die velden zien, stijgt hun interesse in en zelfvertrouwen voor deze banen. Hetzelfde effect zie je natuurlijk ook wanneer er soortgelijke rolmodellen zijn voor kinderen van kleur, kinderen met een handicap of bijvoorbeeld transgender kinderen. Zij zien op dit moment nauwelijks tot geen rolmodellen in leesmethodes en kinderboeken.

Diversiteit bij Actief Leren Lezen

Lezen kan een nieuwe wereld voor je openen en je helpen weg te dromen. Door te lezen ontwikkel je je inlevingsvermogen en leer je kritisch kijken naar nieuwe informatie. Zo wordt een goede lezer een betrokken burger! Bij Actief Leren Lezen staan we middenin de maatschappij. We vinden het belangrijk dat onze lesboeken een goede afspiegeling zijn van de realiteit en dat alle kinderen zich kunnen herkennen in de teksten. Daarom vind je bij ons personages met allerlei achtergronden, gepresenteerd op een speelse, kindvriendelijke manier die past bij de leeftijd.

Uiteraard is er altijd ruimte voor verbetering! Heb je suggesties op het gebied van diversiteit en inclusie? Stuur dan een mailtje naar laurie@actieflerenlezen.nl